مرجع تخصصی مالیات در دیوان عدالت اداری

بـسـمـه تـعـالـی

هیات تخصصی اداری و رویه

* شماره پــرونـــده :  هـ ت/ ۰۴۰۰۲۲۶ شماره دادنامه سیلور: ۱۴۰۵۳۱۳۹۰۰۰۱۰۲۲۷۴۲ تاریخ:۱۴۰۵/۰۴/۲۷

* شاکی : ناصر محمدی

* طرف شکایت : سازمان بهزیستی کشور

* موضوع شکایت و خواسته :ابطال دستورالعمل تأسیس، اداره و انحلال مراکز و مؤسسات غیردولتی تحت نظارت سازمان بهزیستی کشور مصوب ۱۳۹۹/۰۳/۲۶ شورای معاونین سازمان بهزیستی کشور

* متن مقرره مورد شکایت:

در اجرای ماده ۲۶ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷ مجلس شورای اسلامی که در جزء ۸ بند (پ) ماده ۵۷ قانون احکام دایمی برنامه های توسعه کشور، مصوب ۱۳۹۵/۱۱/۱۰ مجلس شورای اسلامی نیز تصریح گردیده است، مسیولیت صدور مجوز برای موارد ۱۳گانه موضوع ماده ۲۶ به عهده سازمان بهزیستی کشور است. در اجرای این ماده، دستورالعمل مربوطه در جلسه شورای معاونین سازمان مورخ ۱۳۹۹/۰۳/۲۶ به تصویب رسیده و به شرح ذیل ابلاغ می شود:

فصل اول: ماده ۱ بندهای ۱۳گانه ماده ۲۶ عبارتند از۱- تأسیس مهدهای کودک ۲- تأسیس مراکز نگهداری شبانه روزی کودکان بی سرپرست و خیابانی

۳- تأسیس خانه سلامت دختران و زنان ۴- تأسیس مجتمع‌ها و مراکز خدمات بهزیستی ۵- تأسیس کلینیک‌‌ها و اورژانس‌های مددکاری اجتماعی و روانشناسی.

۶-تأسیس مراکز خدمات مشاوره اجتماعی و روان شناختی اجتماعی ۷- تأسیس مراکز توانبخشی معلولین ۸- تأسیس مراکز حرفه‌آموزی معلولین ۹- تأسیس مراکز توانبخشی و نگهداری سالمندان ۱۰- تأسیس مراکز توانبخشی و درمان بیماران روانی مزمن ۱۱- تأسیس مراکز خدمات مشاوره ژنتیک ۱۲-تأسیس مراکز درمان و بازتوانی معتادین ۱۳-تأسیس انجمن‌ها، مؤسسات غیردولتی و خیریه‌ها.

فصل دوم: ماده ۲ –تعاریف؛ الف– تعاریف عمومی: سازمان؛ در این دستورالعمل، سازمان بهزیستی کشور به اختصار سازمان نامیده می‌شود. کمیسیون صدور مجوز و نظارت بر مراکز و مؤسسات غیردولتی: مجمعی است که با حضور
نمایندگان معاونت‌ها و دفاتر ستادی یا استانی سازمان به منظور اجرای مفاد این دستورالعمل تشکیل می شود. این مجمع در سطح عالی در ستاد سازمان به ریاست رییس سازمان و در سطح استانی در ادارات بهزیستی استان ها به ریاست مدیرکل استان تشکیل می شود. متقاضی تأسیس مرکز غیردولتی: شخص حقیقی یا حقوقی‌ای است که درخواست خود را به منظور تاسیس مرکز غیردولتی در قالب بندهای ۱ تا ۱۲ ماده ۲۶ به سازمان، به منظور اخذ موافقت اصولی و پروانه فعالیت ارایه می‌کند. متقاضی تاسیس مؤسسه غیردولتی: تعدادی از افراد حقیقی یا حقوقی‌ای اسـت که درخواسـت کتبی خود را به منظور تاسیس موسسه غیردولتی در قالب بند ۱۳ ماده ۲۶ به سازمان، به منظور اخذ پروانه تاسیس ارایه می‌کنند.

مرکز غیردولتی: به واحدی اطلاق می‌شود که توسط شخص حقیقی یا حقوقی به منظور ارایه خدمات در راستای اهداف سازمان، مطابق با یکی از فعالیت‌های مندرج در بندهای ۱تا ۱۲ ماده ۲۶ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، پس از اخذ موافقت اصولی و پروانه فعالیت از سازمان بهزیستی ایجاد می‌شود.

مؤسسه غیردولتی: موسسه ای است که با هدف غیرسیاسی و غیرتجاری پس از دریافت پروانه تاسیس از سوی سازمان بهزیستی برای ارایه خدمت در راستای اهداف سازمان تشکیل شده و بر دو نوع موسسه غیردولتی غیرانتفاعی و موسسه غیردولتی انتفاعی است. عناوین دیگری از قبیل انجمن، بنیاد، گروه، کانون، خانه، جامعه، جمعیت (اجتماع محور، همیاران و...)، شبکه و خیریه‌هایی که در راستای اهداف و خدمات سازمان بهزیستی تشکیل می‌شوند نیز جزو مؤسسات غیردولتی محسوب می‌شوند. فعالیت موسسات موضوع این دستورالعمل در چارچوب قوانین و مقررات نظام جمهوری اسلامی ایران و طبق مفاد اساسنامه های الگو و ضوابط و مقررات مربوط به سازمان است.

مؤسسه غیردولتی غیرانتفاعی: موسسه ای غیردولتی است که با هدف غیرسیاسی و غیرتجاری به صورت عام المنفعه برای ارایه خدمات بهزیستی پس از دریافت پروانه تاسیس از سوی سازمان تشکیل می‌شود و بعد از دریافت شماره ثبت از اداره ثبت شرکت‌ها و موسسات غیرتجاری شروع به فعالیت می‌کند. قصد از تشکیل این موسسات، شناسایی و جذب منابع (مالی و غیرمالی) است که این منابع و منافع حاصل از آن، قابل تقسیم بین اعضای موسسه نیست.

مؤسسه غیردولتی انتفاعی: موسسه‌ای غیردولتی است که با هدف غیرسیاسی و غیرتجاری در راستای اهداف سازمان و پس از دریافت پروانه تاسیس از سوی سازمان تشکیل می‌شود و بعد از دریافت شماره ثبت از اداره ثبت شرکتها و موسسات غیرتجاری شروع به فعالیت می‌کند. قصد از تشکیل این موسسات، می‌تواند جلب منابع مالی و غیرمالی و تقسیم منافع حاصل از آن، بین اعضای خود یا غیر باشد.

فصل چهارم: قوانین و مقررات و مراحل تاسیس مراکز غیردولتی تحت نظارت سازمان - ماده ۱۲؛ نحوه تاسیس مراکز غیردولتی مجوز تأسیس مراکز موضوع بندهای ۱ تا ۱۲ ماده ۲۶ مطابق با مفاد این دستور العمل و دستورالعمل های مربوط به معاونت‌‍‌های تخصصی سازمان که توسط رییس سازمان ابلاغ خواهد شد برای فعالیت اشخاص حقیقی یا حقوقی که در راستای اهداف سازمان بهزیستی فعالیت می‌کنند، از طریق کمیسیون استانی صادر می‌شود.کمیسیونهای استانی، برای هر مرکز ابتدا موافقت اصولی و سپس پروانه فعالیت را با رعایت مفاد این دستورالعمل و دستورالعمل‌های تخصصی صادر می‌کنند.

تبصره ۱: تمامی اشخاص حقوقی دارای پروانه تاسیس از سازمان که متقاضی ایجاد مراکز غیردولتی، همسو و مرتبط با اهداف سازمان هستند، باید برای ایجاد هر مرکز به طور جداگانه نسبت به اخذ موافقت اصولی و پروانه فعالیت اقدام کنند. تبصره ۲: تمامی اشخاص حقوقی که متقاضی ایجاد یکی از مراکز غیردولتی موضوع بندهای ۱ الی ۱۲ ماده ۲۶ از سازمان هستند، باید نسبت به اخذ پروانه تاسیس و متعاقباً پروانه فعالیت از سازمان بهزیستی اقدام کنند.

تبصره۳ : مؤسساتی که از سایر مراجع ذیصلاح پروانه تاسیس داشته و دارای پروانه فعالیت از سازمان نیز می‌باشند، ضروری است در هنگام تمدید پروانه فعالیت مرکز تبعی خود نسبت به دریافت پروانه تاسیس از سازمان مبادرت ورزند. همچنین کمیسیون صدور استان‌ها برای ادامه فعالیت مراکز تبعی موسسات مذکور که اعتبار پروانه فعالیت آنها در حال انقضا بوده و به زمان برای اخذ پروانه تاسیس از سازمان نیاز دارند، می‌توانند حداکثر به مدت ۶ ماه پروانه فعالیت مراکز موضوع این تبصره را تمدید نمایند.

تبصره۴: سایر اشخاص حقوقی متقاضی ایجاد مراکز غیردولتی در قالب بندهای ۱ الی ۱۲ ماده ۲۶ از جمله : دستگاه‌های اجرایی دولتی، نهادهای عمومی غیردولتی، دانشگاه ها و ... در صورتی که مجاز به انجام فعالیت مورد درخواست بوده و شرایط لازم را برای پرداختن به فعالیت مزبور داشته باشند، باید درخواست خود را با امضای بالاترین مقام مسیول به سازمان بهزیستی ارایه نمایند و کمیسیون صدور مجوز در صورت موافقت معاونت تخصصی می‌تواند نسبت به صدور موافقت اصولی برای ارگان متقاضی مطابق مفاد این دستورالعمل و دستورالعمل های تخصصی اقدام نماید. بدین منظور، نیازی به اخذ مدارک متقاضی (ارگان متقاضی) نمی باشد. دبیرخانه کمیسیون استانی باید نسبت به اخذ تعهد کتبی از ارگان متقاضی مبنی بر پذیرش بدون قید و شرط نظارت سازمان و بازدید کارشناسان مامور سازمان از مرکز در مواقع لزوم اقدام لازم را به عمل آورد. همچنین اخذ تعهد کتبی با گواهی امضا از مسیول فنی مرکز مبنی بر پذیرش مسیولیت هرگونه پاسخگویی به مراجع نظارتی درون و برون سازمانی الزامی می‌باشد. تابلوی این مراکز، باید مطابق با الگو و ضوابط مندرج در این دستورالعمل نصب گردد و درج آرم ارگان مربوطه در کنار آرم سازمان بنا به درخواست ارگان مربوطه بلامانع می باشد.

تبصره ۵ : اشخاص حقوقی مندرج در تبصره ۴ این ماده به هیچ وجه حق ایجاد شعبه و موارد مشابه را نخواهند داشت. ماده ۱۳ : شرایط متقاضیان برای ایجاد مراکز غیردولتی ۱- تابعیت جمهوری اسلامی ایران ۲- دارا بودن شرایط سنی مندرج در دستورالعمل تخصصی۳- داشتن کارت پایان خدمت یا معافیت دایم برای افراد ذکور۴- اعتقاد داشتن به یکی از ادیان رسمی کشور ۵- دارا بودن مدرک تحصیلی مطابق با دستورالعمل تخصصی ماده ۱۴ مدارک مورد نیاز برای اشخاص حقیقی و حقوقی متقاضی دریافت موافقت اصولی: الف - اشخاص حقیقی ۱-فرم درخواست تکمیل شده موافقت اصولی ۲- تصویر برابر اصل شده تمامی صفحات شناسنامه ۳- تصویر برابر اصل شده کارت ملی ۴- تصویر برابر اصل شده کارت پایان خدمت یا معافیت دایم برای افراد ذکور ۵- اصل گواهی عدم سوء پیشینه کیفری ۶- اصل گواهی عدم اعتیاد (با اعتبار حداکثر یکماه از تاریخ صدور) ۷- تصویر برابر اصل شده مدرک تحصیلی مطابق با دستورالعمل تخصصی ۸- تاییدیه تحصیلی ۹- بررسی سلامت روان توسط کارشناسان ارشد روانشناس معتمد سازمان ۱۰- تصویر مدارک دیگری که برای هر نوع فعالیت تخصصی سازمان در دستورالعمل های تخصصی ابلاغی مشخص شده است. تبصره۱: کارکنان دولت در صورت ارایه آخرین حکم کارگزینی خود که به تایید محل خدمت آنان رسیده باشد، از ارایه موارد، ۴، ۸ و ۷ این ماده معاف خواهند بود.

تبصره ۲ : مقامات کشوری، لشکری و موارد خاص با تایید دفتر مرکزی حراست سازمان از ارایه گواهی عدم سوءپیشینه و عدم اعتیاد معاف می‌باشند.

تبصره ۳ : متقاضیان ذکور ۵۰ سال به بالا از ارایه کارت پایان خدمت معاف اند.

فصل پنجم: قوانین و مقررات و مراحل تاسیس موسسات غیردولتی تحت نظارت سازمان ماده ۳۴: سازمان بهزیستی به منظور پیشبرد و تسهیل ارایه خدمات تخصصی و خیریه با مشارکت مردم، با در نظر گرفتن محدوده جغرافیایی فعالیت موسسات به شرح ذیل اقدام به صدور پروانه تاسیس در قالب بند ۱۳ ماده ۲۶ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت می نماید: ۱- موسسات شهرستانی: موسساتی هستند که صرفاً در محدوده یک شهرستان با اخذ مجوز بهزیستی استان فعالیت می نمایند. ۲- موسسات استانی: موسساتی هستند که با اخذ مجوز از بهزیستی استان در محدوده جغرافیایی همان استان فعالیت می نمایند. ۳- موسسات فرا استانی: موسساتی هستند که با اخذ مجوز از بهزیستی استان محل اقامتگاه قانونی خود می‌توانند حداکثر در ۱۰ استان تاسیس شعبه فعالیت نمایند. ۴- موسسات کشوری: مؤسساتی هستند که در صورت وجود شرایط لازم و با اخذ مجوز از کمیسیون عالی می توانند در کل استان ها شعبه تاسیس نمایند. میزان سرمایه اولیه برای احراز تمکن مالی مؤسسات غیردولتی به شرح ذیل می باشد: موسسات شهرستانی ۵۰۰ میلیون ریال - موسسات استانی مبلغ ۲ میلیارد ریال -موسسات فرا استانی حداقل مبلغ ۵ میلیارد ریال- موسسات کشوری مبلغ ۱۰ میلیارد ریال

تبصره ۱:کلیه موسسات در سطوح مختلف می توانند پس از یکسال فعالیت و تایید عملکرد تخصصی و تامین شرایط تمکن مالی نسبت به ارتقاء مجوز به سطوح بالاتر اقدام نمایند.

تبصره ۲: اگر هیات موسس متقاضی تاسیس موسسه، بخواهد نسبت به دریافت پروانه تاسیس موسسات کشوری، فرا استانی و استانی بدون طی مراحل و زمان مشخص شده یکساله فعالیت کند، می‌بایست حداقل دو برابر میزان سرمایه اولیه سطح مورد نظر مشخص شده را تأمین نماید.

تبصره ۳: آن دسته از متقاضیانی که بدوا درخواست تاسیس موسسات کشوری یا فرا اسـتانی را دارند می‌توانند با ذکر دلایل درخواست خود را به کمیسیون عالی ارایه نمایند. که بنابر تشخیص کمیسیون عالی صدور مجوزها در راستای فعالیت‌های تخصصی و حمایتی سازمان قابل رسیدگی و اعلام نظر خواهد بود که در صورت تایید کمیسیون پروانه تاسیس آنها توسط همان کمیسیون صادر می‌شود.

تبصره۴: برای ارتقاء سطح فعالیت موسسات عدم وجود سابقه در پرونده موسسه مبنی بر دریافت تذکر و اخطار الزامی است.

تبصره ۵: موسسات فرا استانی به ازاء تاسیس هر شعبه در سایر استان ها می‌بایست ۲۰ درصد به میزان سرمایه اولیه مشخص شده در این بند به سرمایه اولیه خود اضافه کنند.

تبصره ۶: موسساتی که قبل از ابلاغ این دستور العمل پروانه تاسیس دریافت نموده اند در هنگام تمدید می بایست سطح فعالیت و تمکن مالی خود را با شرایط این ماده تطبیق دهند.

تبصره ۷: گروه های اجتماع‌ محور، گروه های همیار و شبکه های کشوری و استانی مراکز و موسسات غیردولتی از شمول موضوع احراز تمکن مالی این ماده مستثنی هستند.

تبصره ۸: شبکه های کشوری، پس از هماهنگی با معاونت تخصصی و موافقت کمیسیون عالی صدور و بر اساس اساسنامه الگوی شبکه ها شروع به فعالیت می نمایند و ایجاد شبکه های استانی بدون کسب مجوز از کمیسیون عالی صدور، غیرقانونی می باشد و در صورت عدم رعایت مفاد این تبصره، سازمان اقدامات لازم برای جلوگیری از ادامه فعالیت آنها را به ‌انجام می‌رساند.

ماده ۳۵: شرایط تأسیس مؤسسات غیردولتی انتفاعی/غیر انتفاعی: الف - شرایط عمومی ۱- تابعیت جمهوری اسلامی ایران ۲- دارا بودن سن قانونی (۱۸ سال تمام) ۳- دارا بودن کارت پایان خدمت یا معافیت از آن برای افراد ذکور تبصره۱: افراد ذکور ۵۰ سال به بالا ، از ارایه کارت پایان خدمت معاف اند ۴- اعتقاد به یکی از ادیان رسمی کشور ۵- مکان اصلی مؤسسه غیردولتی باید واجد حداقل ۵۰ مترمربع فضای مستقل با کاربری غیرمسکونی و برخوردار از حداقل ملزومات و تجهیزات و مناسب سازی شده باشد.

شرایط اختصاصی: هیات موسس: توانایی تأمین دارایی اولیه موسسه مطابق با موارد مندرج در ماده ۳۴ - هیات امنا: حداقل تعداد اعضای هیات امنای موسسه ۱۱ نفر باشد و تعداد آنها فرد باشد -هیات مدیره: تعداد اعضای هیات مدیره باید فرد باشد - عضویت حداقل یک نفر دارای مدرک کارشناسی مرتبط با فعالیت موسسه در هیات مدیره الزامی است - رییس هیات مدیره باید مدرک لیسانس را دارا باشد- مدیرعامل: دارا بودن حداقل مدرک تحصیلی لیسانس- عدم اشتغال به کار تمام وقت در محلی به غیر از موسسه متبوع در ساعات اداری - بازرس: دارا بودن حداقل مدرک کارشناسی

ماده ۵۰ : مصادیق ابطال مجوز شعبه و مراکز تحت پوشش مؤسسات غیردولتی ۱- چنانچه حداکثر تا شش ماه پس از صدور اجازه نامه شعبه و یا پروانه فعالیت، هیچ اقدامی در راستای انجام موضوع فعالیت آن از سوی موسسه، صورت نگرفته و یا به نحوی از انحاء از جمله تعطیل خودسرانه یا غیرموجه، فعالیت آن متوقف مانده باشد ۲- در صورت صدور حکم قطعی مرجع قضایی، مبنی بر انحلال مؤسسه، به تبع آن ، شعبه مؤسسه نیز منحل خواهد شد. در چنین شرایطی پروانه فعالیت مراکز تبعی موسسه نیز، پس از جانمایی مددجویان توسط سازمان، لغو اعتبار خواهند شد. ولی مراکز تحت پوشش موسسات کشوری، با هماهنگی کمیسیون عالی، از پوشش موسسه خارج و در صورت تایید عملکرد تخصصی آن توسط کمیسیون استانی، به طور مستقل ادامه فعالیت خواهد داد ۳- در صورتی که کمیسیون نظارت استانی یا عالی، بر اساس این دستورالعمل، فعالیت شعبه یا مراکز تبعی موسسه را به صلاح نداند ۴- در صورتی که مؤسسه اصلی تمایلی به ادامه فعالیت شعبه و یا مرکز تحت پوشش نداشته باشد و یا درخواست تعطیلی مرکز تبعی را داشته باشد، باید ۳ ماه قبل مراتب را به سازمان اعلام نماید.

تبصره: در صورت تمایل صاحب امتیاز مرکز تحت پوشش به خروج از پوشش مؤسسه اصلی، ارایه مفاصاحساب از اداره دارایی، سازمان امور مالیاتی، تأمین اجتماعی و موافقت کتبی مؤسسه اصلی در خصوص موضوع مطروحه، الزامی بوده و در غیر این صورت پس از خروج از پوشش، تا یکسال هیچ مجوز حقیقی یا حقوقی برای صاحب امتیاز مرکز تحت پوشش صادر نخواهد شد.

ماده ۵۱: مقررات عمومی: ۱-اصل پروانه تاسیس و اجازه نامه شعبه باید در معرض دید مراجعان از جمله اتاق مدیر، پذیرش، دفتر مشارکت‌های مردمی و ... در محل مناسب نصب شود. ۲- مؤسساتی که پروانه تأسیس خود را از سازمان بهزیستی دریافت می‌دارند موظف هستند در صورت هرگونه تغییرات در ترکیب اعضای هیات مدیره، مدیر عامل، بازرسان و اقامتگاه قانونی مؤسسه، مراتب را قبل از تغییر و آگهی در روزنامه رسمی به اطلاع دبیرخانه کمیسیون استانی/ عالی برسانند. این تغییرات باید در چارچوب اهداف اساسنامه مؤسسه صورت گرفته و سپس در اداره ثبت شرکت ها و مؤسسات غیرتجاری به ثبت برسد. ۳- حفظ و نگهداری از اصل پروانه تاسیس موسسه بر عهده رییس هیات مدیره و مدیرعامل موسسه می باشد. ۴- ثبت عملکرد صـورتحسـاب های مالی مؤسـسـات غیردولتی در دفاتر مالی (دفتر روزنامه و دفترکل) و ارایه اظهار نامه و ترازنامه مالیاتی سالانه در پایان سال مالی و گزارش حسابرسی رسمی به سازمان امور مالیاتی و دبیرخانه کمیسیون استانی/عالی الزامی است. ۵- هرگونه اقدام به منظور جلب و جذب مشارکت‌های مردمی در فضای مجازی و غیرمجازی توسط موسسه غیردولتی باید به ‌استناد مفاد دستورالعمل جلب و جذب مشارکت‌های مردمی و با هماهنگی سازمان وکسب مجوز لازم از کمیسیون مربوطه صورت پذیرد و گزارش مالی مشارکت های مردمی موسسه به بهزیستی استان اعلام گردد. تبصره ۱: هرگونه جلب و جذب مشارکت‌های مردمی توسط موسسات از خارج از کشور تابع قوانین جاری کشور و موافقت رسمی کمیسیون مربوطه است. ۶- موسسه موظف است هرگونه افتتاح یا بستن حساب بانکی را به سازمان اعلام نماید. ضمناً عملکرد حساب های مربوطه را در دفاتر و ترازنامه سالانه لحاظ نماید. ۷- تابلوی مؤسسات باید کاملاً مطابق با الگو و ضوابط مندرج در پیوست این دستورالعمل باشد. ۸- خدمات اعضای هیات مدیره و هیات امنای مؤسسات غیرانتفاعی که در راستای شرح وظایف آنها در اساسنامه تعریف شده، افتخاری و داوطلبانه است. بدیهی است مدیرعامل از این قاعده مستثنی می‌باشد. ۹-پذیرش و ثبت مشخصات کامل کارکنان و خدمت‌گیرندگان بر اساس دستورالعمل‌های تخصصی (به صورت الکترونیکی یا دفتری) و حفظ و نگهداری اطلاعات و ســوابق در پرونده‌های مربوطه با رعایت کامل اصول رازداری حرفه‌ای و حفظ حریم خصوصی الزامی است. ۱۰- هرگونه انحلال مؤسسه باید براساس مفاد اساسنامه و پس از اطلاع رسانی به سازمان بهزیستی صورت پذیرد. بدیهی است در مورد موسساتی که مجوز مرکز تبعی از سازمان دارند، سازمان بهزیستی ظرف مدت یکماه نسبت به تعیین تکلیف مددجویان مقیم مرکز اقدام می‌نماید. ۱۱- مسیولیت تمامی فعالیت های مؤسسات غیردولتی و مراکز تبعی و تحت پوشش آنان به عهده اعضای هیات مدیره می‌باشد. ۱۲- هرگونه فعالیت موسسات غیردولتی، خارج از محدوده جغرافیایی کشور باید مطابق قوانین جاری کشور و با هماهنگی سازمان صورت پذیرد. ۱۳- مؤسسات غیردولتی مکلفند در مکاتبات خود با سایر نهادها و سازمان ها از مهر، آرم و سربرگ مخصوص موسسه استفاده کنند و لازم است قبل از آن، تمامی موارد مذکور را به دبیرخانه کمیسیون استانی/عالی به صورت کتبی اعلام نمایند. این موارد نباید با مهر و آرم سازمان مشابهت داشته و عبارت « با مجوز و تحت نظارت سازمان بهزیستی» در آن قید شود. نام موسسات غیردولتی پس از تایید سازمان باید به تایید و ثبت اداره ثبت شرکت‌ها نیز رسیده باشد. در صورت تمایل صاحب امتیاز به ثبت آرم موسسه در اداره ثبت شرکت ها باید با معرفی سازمان، اقدامات لازم را به ‌انجام برساند. ۱۴- رعایت کامل قوانین جاری کشور از سوی مؤسسه الزامی است. ۱۵-ارتباط با سازمان های بین المللی و خارج از کشور و حضور مهمانان خارجی در مؤسسات غیردولتی صرفاً پس از هماهنگی و کسب اجازه کتبی از سازمان ممکن می باشد. ۱۶-هرگونه استفاده ابزاری از جامعه هدف سازمان و مددجویان، به ویژه در تبلیغات برای جلب مشارکت‌های مردمی از طریق آگهی‌های صوتی و تصویری در رسانه های گروهی و فضای مجازی، درج تصویر در پوستر و امثالهم اکیداً ممنوع است. در صورت بروز چنین تخلفاتی، موضوع علاوه بر رسیدگی مطابق فرایند نظارت سازمان، حسب مورد، قابل پیگرد قانونی در مراجع قضایی نیز خواهد بود. ۱۷- ایجاد مراکز مطابق بندهای ۱ تا ۱۲ ماده ۲۶ از سوی مؤسسات دارای مجوز سازمان، منوط به اخذ موافقت اصولی، پروانه فعالیت و پروانه مسیول فنی از بهزیستی استان می‌باشد. ۱۸- مدیران و کارشناسان مامور سازمان در رده شهرستان، استان و ستاد، مجاز به بازدید از موسسات غیردولتی می باشند. جلوگیری از حضور آنان توسط صاحبان امتیاز موسسات غیردولتی و یا کارکنان آنها، تخلف محسوب و پرونده موسسه متخلف، پس از بررسی و احراز تخلف در کمیسیون عالی/ استانی مطرح و در خصوص آن تصمیم گیری خواهد شد. ماموران سازمان باید دارای کارت شناسایی معتبر و معرفی نامه از طرف سازمان باشند. ۱۹- موسسات غیردولتی باید ۳ ماه قبل از اتمام اعتبار پروانه تاسیس برای تمدید پروانه مذکور اقدام کنند. ۲۰- موسسات غیر دولتی موظف به اعلام تاریخ و محل برگزاری مجامع عمومی خود به سازمان می باشند. ۲۱- در صورت بروز هرگونه تخلف در موسسات غیردولتی دارای مجوز از سازمان، رییس هیات مدیره، بازرس و مدیرعامل موسسه در قبال سازمان و سایر مراجع قانونی ذیصلاح پاسخگو خواهند بود. ۲۲- در صورت بروز تخلف از سوی موسسه و صدور رای، مبنی بر لغو اعتبار آن توسط کمیسیون نظارت استانی/عالی، هیات یا مدیر تصفیه موسسه موظف به انجام مراحل انحلال، مطابق با مفاد اساسنامه الگوی سازمان تا درج آگهی در روزنامه رسمی کشور و اعلام کتبی آن به سازمان بهزیستی می باشند. در غیر اینصورت، سازمان بهزیستی، مجاز به پیگیری قضایی در اینخصوص می باشد. ۲۳- در صورت بروز تخلف در موسسه غیردولتی که منجر به وارد شدن خدشه به جایگاه اجتماعی سازمان گردد، اقدامات لازم در خصوص احقاق حق سازمان صورت خواهد پذیرفت. ۲۴- رعایت ضوابط و مقررات ابلاغی از سوی سازمان در ارتباط با اهداف اساسنامه الزامی است و عدم رعایت هر یک از بندهای این ماده توسط صاحبان امتیاز موسسات غیردولتی تخلف محسوب می شود و قابل طرح و بررسی در کمیسیون نظارت عالی/استانی است. ۲۵- در راستای اجرای سیاست های کلان سازمان و تاکید هر چه بیشتر بر مدیریت تعارض منافع و شـفاف‌سازی فعالیت های جاری، برابر مصوبه هجدهمین جلسه شورای معاونین سازمان مورخ ۱۳۹۸/۰۶/۱۲ موارد ذیل به عنوان اصول تعارض منافع در سازمان شناخته شده و تصمیم‌‌گیری در خصوص اعطا هرگونه مجوز بر اساس موارد ذیل خواهد بود.

الف- از صدور هرگونه موافقت اصولی، پروانه فعالیت و پروانه تأسیس مراکز بهزیستی مندرج در بندهای ۱۳ گانه ماده ۲۶ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت برای اشخاص ذیل خودداری می گردد: رییس و معاونین سازمان، مشاوران رییس و مشاوران معاونین سازمان، مدیران کل ستادی و استانی، معاونین و مشاورین مدیران کل ستادی و استانی، رؤسای بهزیستی شهرستان ها و معاونین ایشان، کارشناسان ناظر و کارشناسان مسیول، مدیرکل حراست، معاون و کارشناسان مربوطه، مدیرکل مدیریت عملکرد، معاون و کارشناسان مربوطه، روسای واحد های اداری مالی و اشتغال، مسیولان و کارشناسان مدیریت عملکرد، مسیولان و کارشناسان حراست، مدیرکل حقوقی و کارشناسان مربوطه و مسیولان امور حقوقی و کارشناسان آنها در بهزیستی سراسر کشور

ب- چنانچه افراد فوق الذکر در حال حاضر مجوز فعالیت از بهزیستی استان مربوطه و یا بهزیستی کشور را دارند، باید نسبت به واگذاری امتیاز مرکز در حال فعالیت خود، حداکثر ظرف مدت ۳ ماه، به مؤسسات خیریه ای که قبل از تاریخ ابلاغ این بخشنامه به ثبت رسیده اند، اقدام و در صورت عدم تمایل به واگذاری مرکز می‌بایست از سمت های مذکور کناره گیری نمایند.

ج- عضویت افراد مورد اشاره در بند (۱) در مؤسسات خیریه در قالب هیات امنا، هیات مدیره و مدیرعامل ممنوع بوده و چنانچه در هیات امناء، هیات مدیره و یا مدیرعامل مؤسسه یا مؤسسات خیریه عضویت دارند می بایست از عضویت مذکور کناره‌گیری نمایند.

د- افراد مورد اشاره در بنـد (۱) می‌بایست از هرگونه فعالیت (تخصصی، اداری، خدماتی و ...) در مراکز غیردولتی (مراکز حقیقی یا حقوقی) سازمان بهزیستی تحت عنوان مسیول فنی، به صورت تمام وقت و یا پاره وقت خودداری نمایند.

هـ- صدور مجوز برای بستگان درجه یک افراد ذکرشده در بند ۱ شامل پدر، مادر، خواهر، برادر، پسر، دختر و همسر ممنوع می‌باشد.

۲۶-فعالیت رسانه‌ای و تبلیغاتی مراکز غیردولتی قبل از دریافت پروانه فعالیت از کمیسیون ماده ۲۶ استانی ممنوع می‌‌باشد و پس از دریافت پروانه فعالیت و کسب مجوز جذب مشارکت از دبیرخانه کمیسیون ماده در قالب این دستورالعمل امکان پذیر می باشد. ۲۷- هرگونه تبلیغات رسانه‌ایی موسسه غیردولتی شامل معرفی مرکز که با فعالیت‌های موسسه مغایرت داشته باشد و نافی حفظ کرامت مددجویان باشد تخلف محسوب می‌‌شود و قابل ارجاع به دبیرخانه نظارت کمیسیون ماده ۲۶ می‌باشد. ۲۸- هرگونه تبلیغات در شبکه‌های ماهواره‌ای و غیرمجاز (معاند) ممنوع و تخلف بوده و قابل ارجاع به دبیرخانه نظارت کمیسیون ماده ۲۶ می‌باشد. ۲۹- انجام مصاحبه خبری مکتوب و غیر مکتوب با رسانه‌ها و همچنین تهیه عکس و فیلم و گزارش تصویری خبری از مراکز سازمان با هماهنگی روابط عمومی هر استان مجاز است. روابط عمومی هر استان وظیفه دارد در کوتاه‌ترین مدت نسبت به هماهنگی و حضور اصحاب رسانه در مراکز بهزیستی اقدام نماید.

تبصره ۲:   مدت زمان هماهنگی برای صدور مجوز حضور رسانه های خبری حداکثر ۲ روز می‌باشد. (با هماهنگی معاونت تخصصی و حراست استان).

تبصره ۳: مدت زمان هماهنگی برای صدور مجوز حضور رسانه های غیرخبری مانند فیلم، مستند و ... حداکثر یک هفته می‌باشد. (با هماهنگی معاونت تخصصی و حراست استان) ب- موسسه و مرکز دولتی موظف است بحران های رسانه‌ایی و رویدادها و اطلاعاتی که جنبه خبری دارد را در اسرع وقت با رعایت سلسله مراتب به روابط عمومی بهزیستی استان اطلاع دهد. ج- خبرنگاران می‌بایست در مدت زمان تعیین شده در مجوز، اقدام به تهیه خبر از مرکز نمایند. در غیر این صورت می‌بایست برای دریافت مجوز مجدداً اقدام کند. د- روابط عمومی موظف به همکاری با خبرنگارانی است که از سوی سرویس‌های خبری دارای مجوز با نامه کتبی به روابط عمومی معرفی شده باشند و صرفاً کارت خبرنگاری کفایت نمی‌کند. ذ- ادارات ستادی، استانی و شهرستانی موظف اند پس از اعلام روابط عمومی و معرفی خبرنگار، حداکثر ظرف مدت ۴۸ ساعت نسبت به مصاحبه و پاسخگویی اقدام نمایند. ۳۰- درخواست تهیه و پخش هرگونه محتوا و تولیدات رسانه‌ای از سوی شبکه های سراسری و رسانه ملی و معرفی خدمات بهزیستی در رسانه‌های ملی از سوی اداره‌کل روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بهزیستی کشور و با تایید محتوا توسط این اداره‌کل صورت می‌پذیرد. ب) تهیه و پخش هرگونه محتوا و تولیدات رسانه‌ای در شبکه ها و رسانه‌های استانی و محلی با مجوز روابط عمومی بهزیستی استان امکان‌پذیراست. ۳۱- تهیه‌کنندگان و سازندگان فیلم و مستند در صورت درخواست استفاده از مکان مراکز و موسسات می‌بایست‌ با تحویل فیلمنامه به روابط عمومی بهزیستی پس از اخذ مجوز از این واحد اقدام به ضبط در لوکیشن کنند استفاده صرف از فضای فیزیکی بدون ارتباط موضوع فیلمنامه با بهزیستی خارج از این دستورالعمل بوده و متقاضیان می‌توانند در قالب ماده ۲۸ دستورالعمل مراکز، فضای فیزیکی را اجاره کنند. ۳۲- هرگونه مصاحبه و بازدید مقامات بین‌المللی و خارجی و خبرنگاران و نمایندگان خبری خارجی در ستاد کشور و استانها صرفا باید با مجوز اداره کل روابط عمومی و امور بین‌‍‌الملل بهزیستی کشور صورت پذیرد.

پیوست شماره ۱۳- نمونه صورتجلسه مجمع عمومی هیات امنا (موسسات غیرانتفاعی): جلسه مجمع عمومی هیات امنای موسسه در روز ... مورخ ... ساعت ... در محل ... تشکیل یافت و طبق ماده ... اساسنامه، نسبت به انتخاب اعضای اصلی و علی‌البدل هیات مدیره و بازرسین اخذ رای به عمل آمد که نتایج انتخابات به شرح ذیل می باشد.

اعضای اصلی هیات مدیره ۱-... ۲-... ۳-... ۴-... ۵-... ۶-... ۷-... ۸-... ۹-... اعضای علی‌البدل هیات مدیره: ۱-..,۲-...  بازرسین: ... بازرس اصلی:.. بازرس علی‌البدل: ... محل امضا هیات رییسه : ۱-... ۲-... ۳-... ۴-...  محل امضاء هیات امنا: ۱-... ۲-... ۳-... ۴-... ۵-... ۶-... ۷-... ۸-... ۹-... ۱۰-... ۱۱-... نامبردگان با امضاء این صورتجلسه قبولی خود را نسبت به احراز پست‌های تعیین شده اعلام می‌دارند. به آقای ... با حق توکیل به غیر وکالت داده شد جهت ثبت مفاد صورتجلسه به مراجع اداری و اداره ثبت شرکت‌ها و موسسات غیر تجاری مراجعه و اقدام نمایند.

فصل ششم: ارزیابی و نظارت بر مراکز و موسسات غیردولتی تحت نظارت سازمان بهزیستی: ماده۵۴: اهداف نظارت: الف- تعیین وضعیت عملکرد مراکز و موسسات غیردولتی بر اساس دستورالعمل‌ها و ضوابط مربوطه ب- آگاه‌سازی از الزامات و ضوابط مندرج در این دستورالعمل و دستورالعمل‌های تخصصی سازمان و برخورد قانونی با متخلفان احتمالی ج- آگاه‌سازی به منظور اصلاح و نظام مند کردن و ساماندهی اقدامات و فعالیت‌های مراکز و مؤسسات غیردولتی د- ارتقای مستمر کیفیت ارایه خدمات توسط مراکز و موسسات غیردولتی به جامعه هدف سازمان هـ - افزایش اعتماد و رضایت ذینفعان سازمان از طریق ارایه خدمات بهتر و دادن آگاهی‌های لازم. و- حمایت از حقوق مراکز و موسسات غیردولتی دارای مجوز از سازمان و خدمت‌گیرندگان آنها

ماده ۵۵- مبنای نظارت: نظارت بر مراکز و مؤسـسـات غیردولتی دارای مجوز از سـازمان، بر اسـاس مفاد این دسـتورالعمل و دسـتورالعمل‌های تخصـصـی حوزه‌های مربوطه سازمان صورت می‌پذیرد.

ماده ۵۶- انواع نظارت: ۱-خود نظارتی: نظارتی است که توسط مراکز و مؤسسات غیردولتی بر نحوه انجام فعالیت و عملکرد خود بر اساس فرم‌های تهیه شده توسط سازمان صورت می پذیرد. ۲- نظارت شبکه های غیردولتی: نظارتی است که توسط شبکه سازمان یافته قانونی از موسسات و مراکز غیردولتی استانی/کشوری مورد تایید سازمان، مطابق با شیوه‌‌نامه ابلاغی از سوی سازمان صورت می پذیرد. با تشخیص مدیرکل استان نمایندگان شبکه غیردولتی مجاز به انجام بازدید از مراکز و موسسات غیردولتی خواهند بود. ۳- نظارت سازمانی: نظارتی است که در جهت ارتقای کیفیت خدمات ارایه شده صورت می پذیرد و شامل نظارت عمومی و تخصصی سازمان و نظارت سایر مراجع قانونی و ذیصلاح است.

الف- نظارت تخصصی: نظارتی است که بر اساس دستورالعمل های حوزه های سازمان به دو صورت گروهی یا انفرادی، توسط معاون تخصصی، مدیران،کارشناسان مربوطه در سه سطح ستادی، استانی و شهرستان صورت می‌پذیرد. ب- نظارت عمومی: شامل هرگونه نظارت مردمی، سیستمی و یا نظارتی است که در سطوح مختلف توسط نمایندگان اعضای کمیسیون انجام می‌پذیرد. بدیهی است در صورت لزوم با تشخیص مدیرکل استان، زمان بندی بازدیدها، ترکیب اعضای تیم نظارت و مدیریت تیم نظارت عمومی بر عهده دبیر کمیسیون عالی / استانی است. ۴- نظارت برون سازمانی مراجع ذیصلاح: در مورد بازدیدهایی که لزوم انجام آنها بر اثر اتفاقات غیرمترقبه در مراکز و موسسات غیردولتی پیش خواهد آمد، هر یک از اعضای تیم نظارت به ترتیب اولویت مطلع شدن، مجاز به بازدید انفرادی با اطلاع دبیر کمیسیون عالی/استانی خواهد بود. در این گونه موارد، بازدید کننده باید گزارش بازدید خود را در اسرع وقت برای انجام اقدامات بعدی در اختیار دبیر کمیسیون مذکور قرار دهد.

ماده ۵۷- ابزار نظارت: الف: بازدید حضوری ب: سامانه های الکترونیکی و سیستمی مانند سامانه دیده‌بان و سامانه‌های نظارتی سازمان ج:گزارشات واصله از مراجع ذیصلاح برون سازمانی

ماده ۵۸- فرایند رسیدگی به تخلفات مراکزو مؤسسات غیردولتی: در صورتی که هر یک از مراکز و موسسات غیردولتی موضوع این دستورالعمل، مقررات عمومی یا تخصصی سازمان را در ارتباط با فعالیت های خود رعایت ننمایند و این امر در بازدید صورت گرفته توسط مدیران و کارشناسان مامور سازمان در هر رده سازمانی (اعم از ستاد، استان و شهرستان) مشهود باشد یا توسط سایر مراجع ذیصلاح تشخیص داده شده و اعلام گردد، در فرآیند رسیدگی به تخلفات قرار خواهند گرفت که مراحل آن به شرح ذیل است: الف) تذکر: چنانچه در زمان بازدید از سوی کارشناس شهرستان یا اعضای کمیته تخصصی و عمومی استان (به صورت انفرادی یا گروهی) تخلفی در اداره امور تخصصی و عمومی مؤسسه یا مرکز مشاهده شود بر اساس گزارش این بازدید، تذکری به صورت کتبی با امضای رییس شـهرسـتان صـادر و به صـاحب امتیاز مرکز تحویل و رسـید دریافت می‌شـود. در صـورت خودداری از دریافت تذکر توسـط صاحب امتیاز و یا عدم حضور وی، موارد توسط بهزیستی شهرستان به صورت پست سفارشی برای صاحب امتیاز به نشانی مندرج در مجوز ارسال می‌گردد. در این تذکر مهلتی حداکثر ۳۰ روزه (به تشخیص رییس شهرستان) برای اصلاح امور به صاحب امتیاز داده می‌شود که لازم است رونوشت آن به دبیرخانه کمیسیون استانی ارسال گردد. این ابلاغ قانونی در مواردی‌که بازدید توسط شخص مدیرکل یا معاونین وی انجام پذیرد و یا صدور آن، بنا به مصوبه کمیسیون عالی به استان تکلیف شده باشد، با امضای مدیرکل استان صادر می‌گردد و رونوشت آن جهت پیگیری امور به شهرستان مربوطه ارسال می‌گردد. ب) بازدید پس از تذکر: پس از اتمام مهلت مقرر در تذکر ابلاغ شده به صاحب امتیاز، کارشناس بهزیستی شهرستان از مرکز یا مؤسسه بازدید نموده و گزارش خود را به مدیریت بهزیستی شهرستان ارایه می‌کند. رییس شهرستان نیز گزارش بازدید را به مدیرکل بهزیستی استان ارجاع خواهد داد. انجام این بازدید الزامی است و مشخص خواهد کرد که صاحب امتیاز برای رفع موارد نقص مندرج در تذکر اقدامی کرده است یا خیر و در صورت عدم اقدام مؤثر، موضوع در کمیسیون استانی به منظور تصمیم گیری در خصوص صدور اخطار اول مطرح خواهد شد. بدیهی است در مواردی‌که تذکر بر اساس بازدید مقامات مسیول استان و به امضای مدیرکل استان صادر شده باشد، مسیولیت بازدید پس از تذکر، بنا به نوع تخلف به عهده کارشناس استان است. ج) اخطار اول: بعد از بازدید توسط کارشناس شهرستان و در صورت عدم اصلاح امور، موارد توسط رییس بهزیستی شهرستان به کمیسیون استانی اعلام می‌شود. دبیرکمیسیون استانی، جلسه این کمیسیون را با دعوت کتبی از صاحب امتیاز مرکز (ارسال نامه به صورت پست سفارشی) و با حضور وی برگزار و طی آن جلسه موارد تخلف به‌صورت کتبی با عنوان اخطار اول به نامبرده اعلام و حداقل ۱۵ روز و حداکثر با تشخیص کمیسیون استانی به وی مهلت داده می‌شود تا نسبت به رفع آن اقدام کند. در صورت عدم حضور صاحب امتیاز در جلسه مذکور، اخطار صادره به صورت پست سفارشی به نشانی مندرج در مجوز به وی ابلاغ می‌گردد. این ابلاغ قانونی صرفا با امضای رییس کمیسیون استان صادر می‌گردد. تبصره ۱: چنانچه موارد تخلف مؤسسه یا مرکز غیردولتی در بازدید صورت گرفته توسط معاونین، مدیران کل و کارشناسان ستادی محرز شود، موارد بدون نیاز به صدور تذکر برای صدور اخطار اول به دبیر کمیسیون استانی ارجاع می‌شود. د) بازدید پس از اخطار اول: پس از اتمام مهلت مقرر در اخطار اول، ابلاغ شده به صاحب امتیاز، کارشناس شهرستان/استان از مرکز یا موسسه غیردولتی بازدید کرده و گزارش خود را به دبیرخانه کمیسیون استانی ارایه می‌نماید. انجام این بازدید الزامی است و مشخص خواهد کرد که صاحب امتیاز برای رفع موارد نقص مندرج در تذکر و اخطار اول اقدامی کرده است یا خیر و در صورت عدم اقدام موثر، موضوع در کمیسیون استانی به منظور تصمیم‌گیری در خصوص صدور اخطار دوم مطرح خواهد شد. بدیهی است در مواردی که اخطار اول بر اساس بازدید مقامات مسیول ستادی و درخواست ایشان صادر شده باشد، مسیولیت بازدید پس از اخطار اول بر عهده کارشناسان استانی/ستادی است. هـ) اخطار دوم: چنانچه بعد از اتمام مهلت مقرر در اخطار اول اقدامی از سوی صاحب امتیاز صورت نپذیرد و این موضوع محرز شود، اخطار دوم پس از تشکیل کمیسیون استانی با ذکر تمامی موارد برطرف نشده در اخطار قبلی، با امضای رییس کمیسیون صادر و توسط پست سفارشی برای صاحب امتیاز به آدرس مندرج در مجوز ارسال می‌شود. در اخطار دوم مهلتی حداقل ۱۵روزه و حداکثر به تشخیص کمیسیون استانی به صاحب امتیاز داده می‌شود و چنانچه بعد از پایان مهلت اخطار دوم موارد تخلف اصلاح نشود پرونده مؤسسه یا مرکز مربوطه برای تصمیم‌گیری و صدور رای در کمیسیون استانی مطرح خواهد شد. و) بازدید پس از اخطار دوم: پس از اتمام مهلت مقرر در اخطار دوم، ابلاغ شده به صاحب امتیاز، کارشناسان بهزیستی استان و یا برحسب مورد، کارشناسان ستادی، از مرکز یا موسسه غیردولتی بازدیدکرده و گزارش خود را به دبیرخانه کمیسیون استانی یا بر حسب مورد به دفاتر و معاونت‌های ســتادی ارایه می‌نماید. انجام این بازدید الزامی است و مشخص خواهد کرد که صاحب امتیاز برای رفع موارد نقص مندرج در تذکر، اخطار اول و اخطار دوم اقدامی‌کرده است یا خیر و در صورت عدم اقدام موثر، موضوع در کمیسیون استانی به منظور تصمیم‌گیری در خصوص صدور رای نهایی مطرح خواهد شد. ز) صدور رای: پرونده مطروحه در کمیسیون استانی که مراحل تذکر، اخطار اول و دوم را گذرانده است و صاحب امتیاز مرکز یا موسسه در مهلت مقرر موارد تخلف اعلامی سـازمان را اصـلاح ننموده باشـد، آماده رسـیدگی در کمیسـیون اسـتانی و اتخاذ تصـمیم خواهد بود. دعوت کتبی از صاحب امتیاز مرکز یا موسسه غیردولتی به منظور حضور در جلسه صدور رای نهایی از سوی استان الزامی است. کمیسیون استانی باید رای صادره را ظرف مدت سه روز اداری کتباً به صاحب امتیاز ابلاغ نماید. رای صادره توسط کمیسیون استانی ظرف مدت ۲۰ روز قابل تجدیدنظرخواهی از سوی صاحب امتیاز خواهد بود و از طریق طرح درخواست وی در دبیرخانه کمیسیون استانی یا دبیرخانه کمیسیون عالی صورت خواهد گرفت. رای ابلاغی در این مرحله صرفاً جنبه اطلاع رسانی به صاحب امتیاز داشته و قابلیت اجرا نخواهد داشت. در صورتی که صاحب امتیاز در مهلت ۲۰ روزه پس از ابلاغ رای، درخواست تجدیدنظر خود را به دبیرخانه کمیسیون استانی یا عالی ارایه نکند، رای کمیسیون استانی قابلیت اجرا خواهد یافت.

تبصره ۲: در هریک از مراحل فوق صاحب امتیاز مکلف است در صورت رفع موارد نقص یا اعتراض به تذکر و اخطارهای ابلاغ شده به وی، مراتب را ظرف مدت ۵ روز اداری پس از اتمام مهلت تعیین شده در تذکر یا اخطار دریافتی، کتباً به اداره بهزیستی شهرستان یا دبیرخانه کمیسیون استانی اعلام و شماره ثبت آن در سیستم اتوماسیون اداری را دریافت یا موارد را به صورت مکتوب و از طریق پست سفارشی به بهزیستی ارسال نماید. بدیهی است مفاد این تبصره در زمان ابلاغ آراء و مصوبات کمیسیون استانی باید به صاحب امتیاز به صورت کتبی اطلاع داده شود.

تبصره ۳: رعایت توالی و فواصل زمانی و نیز همسانی موضوع تخلف در مراحل فرایند نظارت الزامی است. صدور ۳ فقره تذکر با موارد غیرمرتبط منجر به صدور اخطار اول با ذکر مجموع موارد مندرج در هر ۳ تذکر قبلی خواهد شد. صدور ۳ فقره اخطار اول با موارد غیرمرتبط منجر به صدور اخطار دوم با ذکر مجموع موارد مندرج در هر ۳ اخطار اول قبلی خواهد شد.

تبصره ۴: در مواردی‌که پس از اخطار اول، صاحب امتیاز مرکز رفع نقص کند ولی در ادامه فعالیت و در بازه زمانی کمتر از سه ماه مجدداً همان تخلف را مرتکب شود، اخطار دوم صادر می‌شود. همچنین اگر پس از صدور اخطار دوم صاحب امتیاز اقدام به رفع نقص کرده ولی در ادامه فعالیت مرکز در بازه زمانی کمتر از سه ماه مجدداً همان تخلف را مرتکب شود، برای صدور رای نهایی به موضوع در کمیسیون استانی رسیدگی خواهد شد.

تبصره ۵: در صورتی که صاحب امتیاز موارد نقص اعلام شده در هر تذکر را رفع کند، با گذشت یک سال پس از رفع نقص و تایید بهزیستی استان، آن تذکر ملغی الاثر شده و از آن پس، تاثیر سوء در سوابق مرکز نخواهد داشت؛ مشروط بر آن که طی این مدت (یکسال) تذکر دیگری به صاحب امتیاز ابلاغ نشده باشد. بدیهی است در خصوص اخطار اول نیز این رویه اعمال خواهد شد.

تبصره ۶: در صورت وقوع هر یک از موارد زیر در مراکز و موسسات غیردولتی دارای مجوز از سازمان،کمیسیون استانی باید با عنایت به دستورالعمل های سازمان به تخلف صورت گرفته بدون طی مراحل فرایند نظارت، حداکثر ظرف مدت ۴۸ ساعت ضمن هماهنگی با معاونت مربوطه در ستاد بهزیستی کشور و رعایت حقوق مددجویان و خدمت‌گیرندگان رسیدگی و در خصوص آن تصمیم‌گیری نماید. امکان بروز خطر جانی برای خدمت گیرنده (تشـخیص آن بر اسـاس اجماع نظر تیم نظارت سـتادی/ اسـتانی خواهد بود).  هرگونه قصور و یا تقصیر مشهود افراد مسیول که منجر به صدمه جسمی و روانی یا فوت خدمت گیرنده شود.  هرگونه تخلفی که مطابق قانون جاری کشور، عنوان مجرمانه داشته باشد. هرگونه تخلفی که منجر به جریحه‌دار شدن احساسات و افکار عمومی و خدشه‌دار شدن جایگاه اجتماعی سازمان شود.

ح) تجدیدنظر: در صورتی که صاحب امتیاز درخواست خود را برای تجدید نظر در رای کمیسیون استانی در مهلت مقرر ارایه دهد، دبیرخانه کمیسیون استانی موظف است درخواست وی را به انضمام تمامی مدارک و مستندات لازم (مطابق موارد مندرج در این دستورالعمل) به دبیرخانه کمیسیون عالی ارسال نماید. پرونده مرکز یا موسسه ای که پس از طی مراحل پیش‌گفته به دبیرخانه کمیسیون عالی ارسال شود، بنا به ماهیت نواقص و تخلفات موجود در آن، در اولویت و نوبت بررسی در جلسات تجدیدنظر کمیسیون موصوف قرار می‌گیرد.کمیسیون عالی در جلسه تجدیدنظر خود، ضمن دعوت از بهزیستی استان و صاحب امتیاز تجدیدنظرخواه، به بررسی پرونده و صدور رای با ماهیت تایید یا تغییر یا رد مصوبه کمیسیون استانی خواهد پرداخت. رای تجدیدنظر کمیسیون عالی-که قطعی و لازم الاجراست- به بهزیستی استان ارسال خواهد شد تا بلافاصله به صاحب امتیاز ابلاغ شود. بهزیستی استان نیز موظف است اقدامات اجرایی و اداری مترتب بر رای تجدیدنظر کمیسیون عالی را به فوریت پیگیری و گزارش آن را حداکثر تا یکماه پس از ابلاغ آن به دبیرخانه این کمیسیون ارسال نماید. در صورت لغو اعتبار پروانه تاسیس موسسه بر اساس رای کمیسیون نظارت سازمان یا سایر مراجع ذیصلاح، مراحل انحلال موسسه مطابق با مفاد اساسنامه الگوی سازمان ، صورت خواهد گرفت و هیات یا مدیرتصفیه موسسه، موظف به انجام مراحل تا درج آگهی در روزنامه رسمی کشور و اعلام کتبی آن به سازمان بهزیستی بر اساس تعهدی که در زمان تاسیس موسسه به سازمان سپرده‌اند، می‌باشند. به منظور اجرای هرگونه حکم صادره از سوی کمیسیون نظارت سازمان که منجر به تعطیل دایم یا موقت مراکز و موسسات غیردولتی تحت نظارت سازمان گردد، لازم است برای بسته شدن دفاتر و ساختمان‌های این‌گونه مراکز و موسسات و جلوگیری از فعالیت آنها، مراتب توسط دبیرخانه کمیسیون استانی/عالی به اداره اماکن، اداره ثبت شرکت ها و موسسات غیر تجاری منعکس و تا حصول نتیجه پیگیری گردد.

تبصره ۷: در صورت اثبات و احراز عدم صلاحیت صاحب امتیاز مؤسسه یا مرکز غیردولتی و اعلام آن توسط مراجع نظارتی سازمان، کمیسیون استانی پس از بررسی پرونده، مجاز به صدور رای مبنی بر لغو اعتبار مجوز مرکز غیردولتی بدون طی مراحل فرایند نظارت است. در خصوص موسسات نیز، مراتب به صاحب امتیاز اعلام تا در اسرع وقت نسبت به جایگزینی عضو رد صلاحیت شده، اقدام لازم انجام شود.

تبصره ۸: درصورت بروز هرگونه تخلف در مراکز و مؤسسات غیردولتی دارای مجوز از سازمان، صاحب امتیاز و مسیول فنی مرکز و رییس هیات مدیره، مدیرعامل و بازرس موسسات، در قبال سازمان و سایر مراجع قانونی ذیصلاح پاسخگو خواهند بود.

تبصره ۱-۸ : در مراکزی که پروانه فعالیت خود را از طریق طرح تقاضای مراجع، نهادها و ارگان های دولتی یا عمومی از سازمان دریافت می‌کنند، مسیولیت پاسخگویی به مراجع ذیصلاح فقط بر عهده مسیول فنی مرکز است. مراحل رسیدگی به تخلفات مؤسسات و مراکز غیردولتی درج گردیده است.

تبصره ۹: فرآیند نظارت در خصوص موسسات کشوری توسط کمیسیون عالی نظارت اعمال می‌شود و تجدید نظر در رای کمیسیون عالی نظارت در ارتباط با این موسسات صرفاً به درخواست موسسه و با موافقت عالیترین مقام سازمان صورت می‌پذیرد.

تبصره ۱۰: فرآیند نظارت و صدور رای در خصوص موسسات فرا استانی بر عهده استان صادر کننده پروانه تاسیس می‌‌باشد.

تبصره ۱۱: در صورت استفاده از سامانه الکترونیک درج در سامانه و اطلاع رسانی الکترونیک هرگونه تذکر و یا اخطار و آراء صادره در کارتابل مرکز یا موسسه به منزله اطلاع خواهد بود.

ماده ۵۹ : مدارک لازم برای تکمیل پرونده نظارتی مراکز و مؤسسات غیردولتی: ۱-گزارش بازدید کارشناس شهرستان یا اعضای تیم نظارت ستادی/استانی (به صورت انفرادی یا گروهی) ۲-تذکرکتبی (۱-۳) ۳- دریافت رسید تذکر کتبی به صاحب امتیاز (یا رسید پست سفارشی) ۴- گزارش بازدید کارشناس استان / شهرستان و اعلام عدم اصلاح امور ۵- مکاتبه رییس شهرستان با مدیرکل استان منضم به گزارش بازدید ۶- رونوشت یا تصویر دعوتنامه صاحب امتیاز برای حضور در جلسه کمیسیون نظارت استانی و دریافت رسید (جلسه مربوط به صدور اخطار اول) ۷- صورتجلسه کمیسیون نظارت استان (مربوط به صدور اخطار اول) ۸- اخطار اول به صاحب امتیاز ۹- رسید پست سفارشی ارسال اخطار اول ۱۰- گزارش بازدید پس از اخطار اول (اعلام عدم اصلاح با درج موضوع تخلف اعلام شده) ۱۱-صورتجلسه کمیسیون نظارت استانی (مربوط به صدور اخطار دوم) ۱۲- اخطار دوم (۳-۳) ۱۳-رسید پست سفارشی ارسال اخطار دوم ۱۴-گزارش بازدید پس از اخطار دوم (اعلام عدم اصلاح با درج موضوع تخلف اعلام شده) ۱۵- صورتجلسه کمیسیون نظارت استان (مربوط به صدور رای نهایی) ۱۶- تصـویر رای ابلاغ شـده به دارنده مجوز (در مراکز غیردولتی به صـاحب امتیاز یا مسـیول فنی مرکز یا وکیل قانونی ایشـان و در موسسات غیردولتی به رییس هیات مدیره، مدیرعامل یا وکیل قانونی آن موسسه.

ماده۶۰: مدارک لازم برای طرح درخواست تجدیدنظر: ۱ –درخواست کتبی مطالبه‌کننده تجدیدنظر از کمیسیون عالی نظارت (افراد حقیقی یا حقوقی یا وکیل قانونی ایشان) ۲- پرونده نظارتی تکمیل شده مطابق مفاد ذکر شده در ماده ۵۷ به اضافه تصویر مجوزهای معتبر(موافقت اصولی، پروانه فعالیت، پروانه مسیول فنی، پروانه تاسیس، اجازه نامه شعبه) ۳- تصویر رای ابلاغ شده به دارندگان مجوز (در مراکز غیردولتی به صاحب ‌امتیاز یا مسیول فنی مرکز یا وکیل قانونی ایشان و در موسسات غیردولتی به رییس هیات مدیره، مدیرعامل یا وکیل قانونی آن موسسه- توضیح : مستندات بندهای ۳ و ۲، ۱ با درخواست کمیسیون عالی نظارت از کمیسیون نظارت استانی مطالبه خواهد شد و لازم است پرونده نظارتی صرفا ًبه صورت نسخه کاغذی به دبیرخانه کمیسیون عالی ارسال گردد.

* دلایل شاکی برای ابطال مقرره مورد شکایت:

وکیل به وکالت از موکل خود با استناد به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۸۳، ۸۸ و۹۰ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، تقاضای ابطال کامل دستورالعمل تأسیس، اداره و انحلال مراکز و مؤسسات غیردولتی تحت نظارت سازمان بهزیستی کشور) مصوب ۱۳۹۹/۳/۲۶ شورای معاونین سازمان بهزیستی کشور را دارد. این دستورالعمل با وجود اینکه ظاهراً در قالب یک مقرره اداری تدوین شده، در عمل واجد تمام ویژگی های یک آیین‌نامه اجرایی است و در حوزه‌های گوناگون نظیر تأسیس، اداره ساختار حقوقی، انحلال و حتی رسیدگی به اختلافات میان مؤسسات و سازمان بهزیستی، قواعد الزام آوری را برای اشخاص حقیقی و حقوقی خارج از ساختار سازمان وضع کرده است.

با توجه به ماهیت حقوقی و آثار الزام آور این دستورالعمل، بررسی مشروعیت آن در پرتو اصول حقوق اداری، حقوق اساسی، قوانین عادی و رویه قضایی دیوان عدالت اداری ضروری و بدیهی است. اولاً مرجع تصویب این مقرره، صلاحیت قانونی نداشته، ثانیاً محتوی آن در بخش های گوناگون با اصول و قوانین جاری مغایرت دارد و باید به صورت کلی یا موردی ابطال شود.

با توجه به این‌که مطابق اصل ۱۳۸ قانون اساسی، تنها هیات وزیران یا وزراء در حدود صلاحیت تفویضی خود، حق تصویب آیین‌نامه اجرایی را دارند، مرجع تصویب دستورالعمل (شورای معاونین سازمان بهزیستی کشور) یک مرجع داخلی، اجرایی و فاقد صلاحیت وضع مقررات عام‌الشمول است. در حالی‌که دستورالعمل مزبور، الزامات گسترده‌ای برای اشخاص حقیقی و حقوقی خارج از سازمان بهزیستی تعیین کرده است مثل شرایط دریافت مجوز، ممنوعیت فعالیت در بیش از یک مرکز و ... که این مفاد ماهیت تقنینی پیدا کرده است. بر این اساس تصویب چنین مقرره‌ای از سوی نهادی که حتی در اساسنامه سازمان نیز نامی از آن در میان مراجع تصویب آیین‌نامه نیامده، تجاوز از حدود صلاحیت قانونی است و این امر به تنهایی، موجبی مستقل برای ابطال کل دستورالعمل به شمار می‌آید و محتوای این دستورالعمل در بخش‌های مختلف در این مقرره نقض شده‌اند. وکیل شاکی بیان داشته است بر اساس ماده ۲۶ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت، سازمان بهزیستی صرفاً مجاز به صدور مجوز فعالیت برای مراکز غیردولتی می‌باشد اما در این دستورالعمل سازمان بهزیستی در جایگاه تنظیم‌گر تمام ساختارهای درونی است که مغایر با اصل تفکیک وظایف در نظام اداری است. از منظر آیین دادرسی اداری، دستورالعمل مذکور متضمن نقض جدی حق دفاع، اصل شفافیت و امکان تجدیدنظر مؤثر است مانند فرآیند صدور و لغو مجوز و ... دستورالعمل مورد شکایت از حیث محتوایی نیز در موارد متعددی با قوانین موضوعه مانند قانون تجارت و قانون ثبت شرکت‌ها در تعارض است مثل تعیین نام، مهر، ساختار هیات مدیره که مستقیماً با قانون ثبت مؤسسات غیرتجاری در تضاد است و در هیچ یک از قوانین موضوعه، سازمان بهزیستی چنین اختیاری ندارد.

وکیل شاکی همچنین تقاضا دارد تا سازمان بهزیستی مکلف گردد در تدوین هرگونه ضابطه جدید، صرفاً در حدود صلاحیت مندرج در قانون و با تصویب مرجع ذیصلاح (هیات وزیران یا مجلس شورای اسلامی) اقدام نماید.

* پاسخ طرف شکایت:

بازگشت به ابلاغیه و شماره بایگانی ۰۴۰۲۶۶۱ صادره از هیات عمومی دیوان عدالت اداری، در اجرای ماده ۲۶ قانون تنظیم بخشی از مقرات مالی دولت مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷ مجلس شورای اسلامی، مسیولیت صدور مجوز برای موارد ۱۳ گانه موضوع ماده ۲۶ به عهده سازمان بهزیستی کشور است. اهمیت دستورالعمل در سازمانها غیرقابل انکار است زیرا تدوین آن به سازمانها کمک می‌کند تا عملکردی منظم، هماهنگ و مؤثر داشته باشند. در خصوص ادعای مغایرت برخی اصول قانون اساسی با مفاد دستورالعمل مذکور به استحضار می‌رساند: طبق اصل ۲۲ قانون اساسی؛ حیثیت، جان، مال، حقوق و مسکن و شغل اشخاص از تعرض مصون است مگر در مواردی‌که قانون تجویز کند. در خصوص اصل ۲۳ قانون اساسی؛ تفتیش عقاید ممنوع است و هیچ‌کس را نمی‌توان به صرف داشتن عقیده‌ای مورد تعرض و مؤاخذه قرار داد. در خصوص اصل ۲۶ قانون اساسی؛ (احزاب، جمعیت‌ها، انجمن‌های سیاسی و صنفی و انجمن‌های اسلامی یا اقلیت‌های شناخته شده آزادند، مشروط به این‌که اصول استقلال، آزادی، وحدت ملی، موازین و اساس جمهوری اسلامی را نقض نکنند، هیچ کس را نمی‌توان از شرکت در آنها منع کرد یا به شرکت در یکی از آنها مجبور ساخت)... در مورد اصل ۲۸ قانون اساسی؛ (هر کس حق دارد شغلی را که بدان مایل است و مخالف اسلام و مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست برگزیند) و سازمان بهزیستی برای کلیه متقاضیان حقوقی و حقیقی واجد شرایط تخصصی تعیین شده در دستورالعمل‌های عمومی و تخصصی سازمان، مجوز فعالیت صادر می‌نماید. در خصوص اصل ۳۴ قانون اساسی؛ (دادخواهی حق مسلم هر فرد است و هرکس می‌تواند به منظور دادخواهی به دادگاه‌های صالح رجوع نماید، همه افراد ملت حق دارند این گونه دادگاه‌ها را در دسترس داشته باشند و هیچ‌کس را نمی‌توان از دادگاهی که به موجب قانون حق مراجعه به آن را دارد منع کرد)... در خصوص اصل ۴۴ قانون اساسی؛ حمایت از بخش غیردولتی، سازمان بهزیستی جهت اجرای این اصل و کاهش تصدی‌‌گری خود، وظایف غیرحاکمیتی خود را به استناد ماده ۲۶ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب ۱۳۸۰/۱۱/۲۷ به بخش غیردولتی واگذار نموده است. در مورد تبصره ۲ ماده ۱۵ و محدودیت ایجاد شده جهت توسعه مراکز غیردولتی توسط اشخاص حقیقی؛ محدودیت مذکور به منظور حفظ کیفیت خدمات به جامعه هدف سازمان فقط برای اشخاص حقیقی وضع گردیده و اشخاص حقوقی مشمول این محدودیت نمی‌باشند زیرا هدف متقاضیان ایجاد مراکز غیردولتی و کسب سود و درآمد است ولی هدف سازمان، بهره‌مندی جامعه هدف از خدمات باکیفیت بوده و هست... در خصوص تبصره ۵ ماده ۱۵؛ الزام سکونت صاحب امتیاز در استان محل مرکز، از قوانین سازمان حذف گردیده و شاکی اطلاعات به روز در خصوص آخرین تغییرات صورت گرفته در دستورالعمل را ندارد. بر اساس بند ۱۳ ماده ۲۶ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب سال ۱۳۸۰ مجلس شورای اسلامی؛ مسیولیت صدور مجوز برای انجمن‌ها، موسسات غیردولتی و خیریه‌‌ها به عهده سازمان بهزیستی کشور است که به عنوان صادرکننده مجوز، قوانینی را جهت تأسیس، اداره و انحلال آنها در دستورالعمل موصوف پیش‌بینی کرده و در قبال عملکرد مؤسسات به مراجع نظارتی کشور پاسخگو می‌باشد. در خصوص اعتراض به فرآیند صدور توسط متقاضیان به استحضار می‌رساند بر اساس بند ۵ ماده ۹ دستورالعمل مذکور، رسیدگی به شکایات و اعتراضات متقاضیانی که صلاحیت عمومی و تخصصی آنها برای دریافت مجوز در کمیسیون‌های استانی تأیید نشده است بر عهده کمیسیون عالی صدور می‌باشد. بر اساس مفاد ماده ۵۰ دستورالعمل مذکور، مؤسسات غیردولتی مکلفند در مکاتبات خود با سایر نهادها و سازمان‌ها از مهر، آرم و سربرگ مخصوص مؤسسه استفاده کنند و لازم است قبل از آن، تمامی موارد مذکور را به دبیرخانه کمیسیون استانی/عالی به صورت کتبی اعلام نمایند. بنابر مفاد ماده مذکور، سازمان بهزیستی جهت بررسی عدم مشابهت آرم مؤسسات با لوگوی سازمان و جلوگیری از سوء استفاده ‌های احتمالی، مؤسسات را ملزم به اعلام موارد می‌نماید ولی هیچ دخل و تصرفی در انتخاب آنها توسط مؤسسات ندارد و وکیل پرونده تقاضای رد شکایت مشارالیه را دارد.

*رای هیات تخصصی اداری و رویه دیوان عدالت اداری

به موجب بند (۱) ماده ۱۲ قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی سال ۱۴۰۲رسیدگی به شکایات، تظلّمات و اعتراضات اشخاص حقیقی یا حقوقی از آیین‌نامه‌ها و سایر نظامات و مقررات دولتی و شهرداری‌ها و موسسات عمومی غیردولتی در مواردی که مقررات مذکور به علت مغایرت با شرع یا قانون و یا عدم صلاحیت مرجع مربوط یا تجاوز یا سوءاستفاده از اختیارات یا تخلف در اجرای قوانین و مقررات یا خودداری از انجام وظایفی که موجب تضییع حقوق اشخاص می شود از جمله حدود صلاحیت و وظایف هیات عمومی دیوان عدالت اداری است؛ با عنایت به مراتب مذکور و با عنایت به اینکه به موجب ماده ۲۶ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب سال ۱۳۸۰سازمان بهزیستی کشور موظف است پس از بررسی های کارشناسی برای متقاضیان فعالیت در موارد ۱۳ گانه موضوع این ماده پروانه فعالیت صادر کند و براساس جزء ۸ بند (پ) ماده ۵۷ قانون احکام دایمی برنامه های توسعه کشور مصوب سال ۱۳۹۵ سازمان بهزیستی کشور متولی سلامت اجتماعی با رویکرد پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و مداخله در بحران های اجتماعی، ارایه خدمات حمایتی و توانبخشی به کلیه معلولان، مددجویان و گروههای آسیب پذیر از قبیل زنان، کودکان، سالمندان نیازمند جامعه و همچنین مرجع صدور پروانه برای موارد ۱۳ گانه مذکور در ماده ۲۶ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت در راستای اهداف سازمان بهزیستی کشور می باشد، نظر به اینکه در راستای صدور پروانه و اجرای موارد مذکور تعیین شرایط و ضوابط لازم جهت تأسیس، اداره و انحلال مراکز و مؤسسات مذکور نیز ضروری است در نتیجه هیات تخصصی معتقد است مقرره مورد شکایت خارج از حدود صلاحیت مرجع واضع نبوده و مغایرتی نیز با قانون ندارد از این رو مستنداً به بند «ب» ماده ۸۴ قانون دیوان عدالت اداری با آخرین اصلاحات و الحاقات بعدی مصوب سال ۱۴۰۲ رای به رد شکایت صادر می شود؛ این رای ظرف بیست روز از تاریخ صدور، از سوی رییس یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قابل اعتراض است. بر اساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی ۱۴۰۲/۰۲/۱۰) آرای هیات‌های تخصصی و هیات عمومی در ابطال و عدم ابطال مصوبات موضوع بند (۱) ماده (۱۲) این قانون، در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری، معتبر و ملاک عمل است.

سپهری کیا

رییس هیات تخصصی اداری و رویه

برای این رأی هنوز مستندی به تأیید کارشناس نرسیده است.

مستندات تأییدشده این رأی